\(\newcommand{\footnotename}{footnote}\) \(\def \LWRfootnote {1}\) \(\newcommand {\footnote }[2][\LWRfootnote ]{{}^{\mathrm {#1}}}\) \(\newcommand {\footnotemark }[1][\LWRfootnote ]{{}^{\mathrm {#1}}}\) \(\let \LWRorighspace \hspace \) \(\renewcommand {\hspace }{\ifstar \LWRorighspace \LWRorighspace }\) \(\newcommand {\mathnormal }[1]{{#1}}\) \(\newcommand \ensuremath [1]{#1}\) \(\newcommand {\LWRframebox }[2][]{\fbox {#2}} \newcommand {\framebox }[1][]{\LWRframebox } \) \(\newcommand {\setlength }[2]{}\) \(\newcommand {\addtolength }[2]{}\) \(\newcommand {\setcounter }[2]{}\) \(\newcommand {\addtocounter }[2]{}\) \(\newcommand {\arabic }[1]{}\) \(\newcommand {\number }[1]{}\) \(\newcommand {\noalign }[1]{\text {#1}\notag \\}\) \(\newcommand {\cline }[1]{}\) \(\newcommand {\directlua }[1]{\text {(directlua)}}\) \(\newcommand {\luatexdirectlua }[1]{\text {(directlua)}}\) \(\newcommand {\protect }{}\) \(\def \LWRabsorbnumber #1 {}\) \(\def \LWRabsorbquotenumber "#1 {}\) \(\newcommand {\LWRabsorboption }[1][]{}\) \(\newcommand {\LWRabsorbtwooptions }[1][]{\LWRabsorboption }\) \(\def \mathchar {\ifnextchar "\LWRabsorbquotenumber \LWRabsorbnumber }\) \(\def \mathcode #1={\mathchar }\) \(\let \delcode \mathcode \) \(\let \delimiter \mathchar \) \(\def \oe {\unicode {x0153}}\) \(\def \OE {\unicode {x0152}}\) \(\def \ae {\unicode {x00E6}}\) \(\def \AE {\unicode {x00C6}}\) \(\def \aa {\unicode {x00E5}}\) \(\def \AA {\unicode {x00C5}}\) \(\def \o {\unicode {x00F8}}\) \(\def \O {\unicode {x00D8}}\) \(\def \l {\unicode {x0142}}\) \(\def \L {\unicode {x0141}}\) \(\def \ss {\unicode {x00DF}}\) \(\def \SS {\unicode {x1E9E}}\) \(\def \dag {\unicode {x2020}}\) \(\def \ddag {\unicode {x2021}}\) \(\def \P {\unicode {x00B6}}\) \(\def \copyright {\unicode {x00A9}}\) \(\def \pounds {\unicode {x00A3}}\) \(\let \LWRref \ref \) \(\renewcommand {\ref }{\ifstar \LWRref \LWRref }\) \( \newcommand {\multicolumn }[3]{#3}\) \(\require {textcomp}\) \(\newcommand {\intertext }[1]{\text {#1}\notag \\}\) \(\let \Hat \hat \) \(\let \Check \check \) \(\let \Tilde \tilde \) \(\let \Acute \acute \) \(\let \Grave \grave \) \(\let \Dot \dot \) \(\let \Ddot \ddot \) \(\let \Breve \breve \) \(\let \Bar \bar \) \(\let \Vec \vec \) \(\newcommand {\adeg }[1]{#1^\circ }\)

Hoofdstuk 3 Goniometrie

3.1 Hoeken

3.1.1 Zestigdelige graad

\begin{align*} 1^\circ &= 60'\\ 1' &= 60''\\ \Rightarrow 1^\circ &= 3600'' \end{align*}

  • • \(^\circ \) : graden, volledige cirkel \(= 360^\circ \)

  • • \('\) : minuten

  • • \(''\) : seconden

3.1.2 Radialen

Een radiaal (\(1\) rad): grootte van een middelpuntshoek van een cirkel waarvan de lengte van de boog = lengte van de straal.

Radialen
  • • \(\theta \text { rad } = (\theta + k \cdot 2\pi ) \text { rad } (k \in \mathbb {Z})\)

  • • symbool rad mogen we weglaten

3.1.3 Georiënteerde hoeken

  • • hoek bepaald op een geheel veelvoud van \(\adeg {360}\)

  • • hoek positief: in tegenwijzerzin

  • • hoek negatief: in wijzerzin

\(\theta \in [\adeg {0},\adeg {360}[\,:\)

  • • \(\theta \text { \bf nulhoek } \Leftrightarrow \theta = \adeg {0}\)

    Georiënteerde hoeken
  • • \(\theta \text { \bf scherpe hoek} \Leftrightarrow \adeg {0} \lt \theta \lt \adeg {90}\)

    Georiënteerde hoeken
  • • \(\theta \text { \bf rechte hoek} \Leftrightarrow \theta = \adeg {90}\)

    Georiënteerde hoeken
  • • \(\theta \text { \bf stompe hoek} \Leftrightarrow \adeg {90} \lt \theta \lt \adeg {180}\)

    Georiënteerde hoeken
  • • \(\theta \text { \bf gestrekte hoek} \Leftrightarrow \theta = \adeg {180}\)

    Georiënteerde hoeken

3.1.4 Verband tussen radialen en graden

\begin{align*} 360^\circ = 2\pi \;\text {rad} \qquad \Rightarrow \quad x^\circ &= x\cdot \dfrac {\pi }{180}\;\text {rad}\\[1em] \quad x\;\text {rad} &= x \cdot \dfrac {180^\circ }{\pi } \end{align*}

3.2 Goniometrische getallen

3.2.1 Goniometrische getallen in een rechthoekige driehoek

Goniometrische getallen in een rechthoekige driehoek

\begin{align*} \sin \alpha &= \dfrac {a}{c} = \dfrac {\text {overstaande}}{\text {schuine}}\\ \cos \alpha &= \dfrac {b}{c} = \dfrac {\text {aanliggende}}{\text {schuine}}\\ \tan \alpha &= \dfrac {a}{b} = \dfrac {\text {overstaande}}{\text {aanliggende}} \end{align*}

3.2.2 Goniometrische getallen in de goniometrische cirkel

Goniometrische getallen in de goniometrische cirkel

3.2.3 Definities

\begin{align*} \tan \alpha &= \dfrac {\sin \alpha }{\cos \alpha }\\[1em] \cot \alpha &= \dfrac {1}{\tan \alpha } = \dfrac {\cos \alpha }{\sin \alpha }\\[1em] \sec \alpha &= \dfrac {1}{\cos \alpha }\\[1em] \csc \alpha &= \dfrac {1}{\sin \alpha }\\[1em] \end{align*}

3.2.4 Grondformule van de goniometrie

Grondformule

\[\cos ^2 \alpha + \sin ^2 \alpha = 1\]

Gevolgen

\begin{align*} 1 + \cot ^2 \alpha & = \csc ^2 \alpha \\ \tan ^2 \alpha + 1 & = \sec ^2 \alpha \\ \sec ^2 \alpha + \csc ^2 \alpha & = \sec ^2 \alpha \csc ^2 \alpha \end{align*}

3.2.5 Bijzondere hoeken

\[ \begin {array}{r|cccccc} \alpha & \adeg {0} & \adeg {30} & \adeg {45} & \adeg {60} & \adeg {90} & \adeg {180} \\[1em] \hline \\ \sin \alpha & 0 & \dfrac {1}{2} & \dfrac {\sqrt {2}}{2} & \dfrac {\sqrt {3}}{2} & 1 & 0\\[1em] \cos \alpha & 1 & \dfrac {\sqrt {3}}{2} & \dfrac {\sqrt {2}}{2} & \dfrac {1}{2} & 0 & -1\\[1em] \tan \alpha & 0 & \dfrac {\sqrt {3}}{{3}} & 1 & \sqrt {3} & / & 0\\[1em] \end {array} \]

Bijzondere hoeken

3.2.6 Verwante hoeken

Hoek \(\alpha \)

Tegengestelde hoeken \(\beta = -\alpha \)

\begin{align*} \sin (-\alpha ) &= -\sin (\alpha )\\ \cos (-\alpha ) &= \cos (\alpha )\\ \tan (-\alpha ) &= -\tan (\alpha )\\ \cot (-\alpha ) &= -\cot (\alpha ) \end{align*}

Complementaire hoeken som hoeken is \(\adeg {90}\)

\[\Rightarrow \beta = \adeg {90} - \alpha \]

\begin{align*} \sin \left (\adeg {90}-\alpha \right ) &= \cos (\alpha )\\ \cos \left (\adeg {90}-\alpha \right ) &= \sin (\alpha )\\ \tan \left (\adeg {90}-\alpha \right ) &= \cot (\alpha )\\ \cot \left (\adeg {90}-\alpha \right ) &= \tan (\alpha ) \end{align*}

Anti-complementaire hoeken verschil hoeken is \(\adeg {90}\)

\[\Rightarrow \beta = \adeg {90} + \alpha \]

\begin{align*} \sin \left (\adeg {90}+\alpha \right ) &= \cos (\alpha )\\ \cos \left (\adeg {90}+\alpha \right ) &= -\sin (\alpha )\\ \tan \left (\adeg {90}+\alpha \right ) &= -\cot (\alpha )\\ \cot \left (\adeg {90}+\alpha \right ) &= -\tan (\alpha ) \end{align*}

Supplementaire hoeken som hoeken is \(\adeg {180}\)

\[\Rightarrow \beta = \adeg {180} - \alpha \]

\begin{align*} \sin (\adeg {180}-\alpha ) &= \sin (\alpha )\\ \cos (\adeg {180}-\alpha ) &= -\cos (\alpha )\\ \tan (\adeg {180}-\alpha ) &= -\tan (\alpha )\\ \cot (\adeg {180}-\alpha ) &= -\cot (\alpha ) \end{align*}

Anti-supplementaire hoeken verschil hoeken is \(\adeg {180}\)

\[\Rightarrow \beta = \adeg {180} + \alpha \]

\begin{align*} \sin (\adeg {180}+\alpha ) &= -\sin (\alpha )\\ \cos (\adeg {180}+\alpha ) &= -\cos (\alpha )\\ \tan (\adeg {180}+\alpha ) &= \tan (\alpha )\\ \cot (\adeg {180}+\alpha ) &= \cot (\alpha ) \end{align*}

3.3 Driehoeksmeting

Som hoeken in een driehoek

\[|\hat {A}|+|\hat {B}|+|\hat {C}|=\adeg {180}\]

3.3.1 Rechthoekige driehoeken

Rechthoekige driehoeken

Stelling van Pythagoras In \(\Delta ABC\) met \(|\hat {A}|=\adeg {90}\) geldt:

\[a^2=b^2+c^2\]

Goniometrische getallen van een rechthoekige driehoek

\begin{align*} \sin |\hat C| &= \dfrac {c}{a} = \dfrac {\text {overstaande}}{\text {schuine}}\\ \cos |\hat C| &= \dfrac {b}{a} = \dfrac {\text {aanliggende}}{\text {schuine}}\\ \tan |\hat C| &= \dfrac {c}{b} = \dfrac {\text {overstaande}}{\text {aanliggende}}\\ \end{align*}

3.3.2 Willekeurige driehoeken

Willekeurige driehoeken

Cosinusregel in een willekeurige driehoek

\begin{align*} a^2&=b^2+c^2-2 \cdot bc \cdot \cos |\hat A|\\ b^2&=a^2+c^2-2 \cdot ac \cdot \cos |\hat B|\\ c^2&=a^2+b^2-2 \cdot ab \cdot \cos |\hat C|\\ \end{align*}

Sinusregel in een willekeurige driehoek

\begin{align*} \dfrac {a}{\sin |\hat A|}= \dfrac {b}{\sin |\hat B|}= \dfrac {c}{\sin |\hat C|} \end{align*}

3.4 Goniometrische formules

3.4.1 Grondformule

\begin{align*} \cos ^2\alpha + \sin ^2\alpha = 1\\ \Rightarrow 1 + \tan ^2\alpha &= \dfrac {1}{\cos ^2\alpha }\\ \cot ^2\alpha + 1 &= \dfrac {1}{\sin ^2\alpha } \end{align*}

3.4.2 Optellingsformules

\begin{align*} \sin (\alpha + \beta )&=\sin (\alpha )\cdot \cos (\beta )+\cos (\alpha )\cdot \sin (\beta )\\ \sin (\alpha - \beta )&=\sin (\alpha )\cdot \cos (\beta )-\cos (\alpha )\cdot \sin (\beta )\\ \cos (\alpha + \beta )&=\cos (\alpha )\cdot \cos (\beta )-\sin (\alpha )\cdot \sin (\beta )\\ \cos (\alpha - \beta )&=\cos (\alpha )\cdot \cos (\beta )+\sin (\alpha )\cdot \sin (\beta )\\ \tan (\alpha + \beta )&=\frac {\tan (\alpha )+\tan (\beta )}{1-\tan (\alpha )\cdot \tan (\beta )}\\ \tan (\alpha - \beta )&=\frac {\tan (\alpha )-\tan (\beta )}{1+\tan (\alpha )\cdot \tan (\beta )} \end{align*}

3.4.3 Verdubbelingsformules

Twee maal

\begin{align*} \sin 2\alpha &= 2\cdot \sin \alpha \cdot \cos \alpha \\ \cos 2\alpha &= \cos ^2\alpha -\sin ^2\alpha \\ \cos 2\alpha &= 1 - 2\sin ^2\alpha \\ \cos 2\alpha &= 2\cos ^2\alpha - 1\\ \tan 2\alpha &= \dfrac {2\cdot \tan \alpha }{1-\tan ^2\alpha } \end{align*}

Drie maal

\begin{align*} \sin 3\alpha &= 3 \cdot \sin \alpha - 4 \cdot \sin ^3 \alpha \\ \cos 3\alpha &= 4 \cdot \cos ^3 \alpha - 3 \cdot \cos \alpha \\ \end{align*}

3.4.4 Formules van Carnot

\begin{align*} \sin ^2\alpha &= \dfrac {1 - \cos 2\alpha }{2}\\ \cos ^2\alpha &= \dfrac {1 + \cos 2\alpha }{2} \end{align*}

3.4.5 t-formules

\begin{align*} \text {Stel } t=\tan \dfrac {\alpha }{2} \\ \Rightarrow \sin \alpha &= \dfrac {2t}{1+t^2}\\ \cos \alpha &= \dfrac {1-t^2}{1+t^2}\\ \tan \alpha &= \dfrac {2t}{1-t^2} \end{align*}

3.4.6 Formules van Simpson

Product naar som

\begin{align*} 2 \cdot \sin \alpha \cdot \cos \beta &= \sin (\alpha +\beta ) + \sin (\alpha -\beta )\\ 2 \cdot \cos \alpha \cdot \sin \beta &= \sin (\alpha +\beta ) - \sin (\alpha -\beta )\\ 2 \cdot \cos \alpha \cdot \cos \beta &= \cos (\alpha +\beta ) + \cos (\alpha -\beta )\\ - 2 \cdot \sin \alpha \cdot \sin \beta &= \cos (\alpha +\beta ) - \cos (\alpha -\beta ) \end{align*}

Som naar product

\begin{align*} \sin p + \sin q &= 2 \cdot \sin \frac {p+q}{2} \cdot \cos \frac {p-q}{2}\\ \sin p - \sin q &= 2 \cdot \cos \frac {p+q}{2} \cdot \sin \frac {p-q}{2}\\ \cos p + \cos q &= 2 \cdot \cos \frac {p+q}{2} \cdot \cos \frac {p-q}{2}\\ \cos p - \cos q &= -2 \cdot \sin \frac {p+q}{2} \cdot \sin \frac {p-q}{2} \end{align*}